सेल्युलॉईड

सेल्युलॉईड... या वर्षीचा सर्वोत्तम मल्याळम चित्रपट...!!! केरळमध्ये तयार झालेल्या पहिल्या चित्रपट निर्मितीची ही कहाणी होय. जे. सी. डॅनियल या उत्साही व धडपड्या तरूणाने ’विगतकुमारन’ या पहिल्या मल्याळी चित्रपटाची निर्मिती सन १९२८ मध्ये केरळात केली होती. त्याची कहाणी (शोकांतिका!) सांगणारा चित्रपट म्हणजे... सेल्युलॉईड!

चित्रपटाच्या फिल्मला इंग्रज लोक सेल्युलॉईड म्हणत. डॅनियलने बनविलेल्या पहिल्या चित्रपटाची प्रिंट उपलब्ध नसल्याने तो अनेक वर्षे ’Pioneer of Malayalam Cinema' म्हणून ओळखला गेला नाही. परंतु, एका सिनेपत्रकाराने त्याची कहाणी उजेडात आणली. ती दिग्दर्शक कमलने अप्रतिमरित्या पडद्यावर सादर केलीय! चित्रपटाच्या सुरूवातीलाच नंदू माधव यांचे दादासाहेब फाळके म्हणून दर्शन होते. त्यांच्या एका मराठी चित्रपटाचे चित्रिकरणही यात दाखविण्यात आले आहे. डॅनियलची धडपडी वृत्ती, त्याला त्याची पत्नी जॅनेटची मिळालेली साथ, अभिनेत्री मिळविण्यासाठी झालेला संघर्ष व दलित असल्याने तीची झालेली शोकांतिका, उतारवयातील डॅनियल, मूळचा तमिळ असल्याने केरळ सरकारने त्याची केलेली हेळसांड या सर्वांची सुंदर मांडणी या चित्रपटात दिसते.

हरिश्चंद्र म्हणतात लेकाचे मला...

दादासाहेब फाळकेंच्या जीवनावर आधारित चित्रपट बनविण्याचे कार्य केवळ एक मराठी दिग्दर्शकच करू शकतो. परेश मोकाशीने ’हरिश्चंद्राची फॅक्टरी’ बनवून ही गोष्ट सिध्द करून दाखविली. भारतातला पहिला चित्रपट हा एका मराठी माणसाने बनविला होता, ही बाब आजही बऱ्याच मराठी जनांना माहित नाही. धुंडिराज गोविंद फाळके अर्थात दादासाहेब फाळके हे भारतीय चित्रसृष्टिचे जनक कसे बनले, याची रंजक कहाणी म्हणजे, ’हरिश्चंद्राची फॅक्टरी’ होय. परेश मोकाशीचा हा पहिलाच प्रयत्न असला तरी त्याने तो खूपच सुंदर दिग्दर्शित केला आहे.
कधी कधी हा चित्रपट ’डॉक्युमेंटरी’ वाटतो. परंतु, त्यास विनोदी बाज दिल्याने चित्रपट म्हणून त्याची रंजकता वाढली आहे. परेशने अभ्यासल्या प्रमाणे दादासाहेबांचे व्यक्तिमत्व हे विनोदी होते. चित्रपट पाहिल्यावर त्याची प्रचिती निश्चितच येते. १९ व्या शतकाच्या सुरूवातीचा कालखंड उभारण्यात दिग्दर्शक पूर्णत: यशस्वी झाला आहे. प्रेक्षक खरोखर चित्रपट पाहताना त्या कालखंडात गेल्याचे दिसतात! दादासाहेबांची भूमिका करणाऱ्या नंदू माधव यांचा अभिनय तर उत्कृष्टच! खरोखरचे दादासाहेब वाटतात. ज्यांना फाळकेंबद्दल माहिती नाही, त्यांच्या डोळ्यासमोर फाळके म्हणजे नंदू माधव हीच प्रतिमा उभी राहिली तर नवल वाटायला नको. त्याच्या पत्नीची भूमिका साकारणाऱ्या विभावरी देशपांडेचाही अभिनय छान झालाय. पतीला पाठिंबा देणारी सरस्वती त्यांनी छान साकारलीय. भारताकडून ऑस्करसाठी उत्तम चित्रपट पाठविण्यात आला होता. पण, अमेरिकनांच्या डोक्यात भारतीय चित्रपट जातील तर नवलच!
चित्रपटात एका दृश्यामध्ये परेश मोकाशीने स्वत: काम केले आहे. दादासाहेबांची मोशन पिक्चर्सची चित्रे पाहून तो पळून जातो, असे ते दृश्य होते. चित्रपटाला वेग चांगला असल्याने तो जराही कंटाळवाणा वाटत नाही. केवळ १०० मिनिटांमध्ये भारतीय चित्रपटांची जन्मकथा संपते. हा चित्रपट मराठी चित्रसृष्टीत एक मैलाचा दगड ठरणार आहे, हे मात्र नक्की. प्रत्येक मराठी माणसाने ’हरिश्चंद्राची फॅक्टरी’ पायरेटेड सीडीवर न पाहता चित्रपटगृहात जाऊन पाहावा हीच अपेक्षा...!