परफेक्टची बाई आणि फोल्डिंगचा पुरुष - हृषिकेश गुप्ते

मराठी चित्रपटांसाठी जसे ए-सर्टिफिकेट असते तसं जर पुस्तकांना दिलं तर त्यामध्ये काही पुस्तकांचा समावेश करता येईल. त्यातीलच हृषिकेश गुप्ते लिखित "परफेक्टची बाई आणि फोल्डिंगचा पुरुष" हा दोन दीर्घ कथांचा संग्रह. 
या दीर्घ कथासंग्रहातील पहिली कथा अर्थात शीर्षक कथा आहे. वेगळ्या ढंगाने लिहिलेली. मला तिच्यामध्ये पाश्चिमात्य लेखकांच्या शैलीचा प्रभाव जाणवला. यामधील पात्रांना सातत्याने त्यांच्या कामावरून आणि विशेषणाने संबोधले आहे. जसे की सतत पत्त्यांचे बंगले बांधणारे घारे गोरे मॅनेजर साहेब, सतत प्रवास करणारा शाई एजंट, सतत पतंग उडवणारा फोल्डिंगचा पुरुष, सतत रेडिओ ऐकणारा अल्लाबक्ष चहावाला, सतत काम करणारा तुकाराम बाईंडर, सतत लोकांच्या भेटीगाठी घडवून आणणारे सर. हे वाचायला थोडं विचित्र आणि मनोरंजक वाटतं. पण ही शैली भन्नाट आहे. परफेक्टच्या बाईने तिच्या दुसऱ्या विवाहासाठी रचलेले स्वयंवर आणि त्या स्वयंवरासाठी घातलेली विचित्र अट तसेच या अटीची पूर्तता करणारे महाविचित्र लोक... असे सर्वच विचित्र-विचित्र आहे!
अखेरीज या स्वयंवरामध्ये एकाचा विजय होतो. अर्थातच हा शेवट अनपेक्षित आहे. तो असा का झाला? या प्रश्नाचे उत्तर देखील लेखकाने स्पष्टीकरणासह दिले आहे.
कथासंग्रहातील दुसरी कथा म्हणजे "तिळा दार उघड..." ही गोष्ट आहे तिलक नावाच्या एका मुलाची आणि युवकाचीही. त्याच्या तिलक नावामागे छानसा आणि मजेशीर इतिहास आहे. हाच धागा पकडून संपूर्ण कथा वेगवेगळ्या ठिकाणी फिरत राहते. तिलकला लाभलेलं दैवी वरदान त्याच्या आजूबाजूच्या सर्वांना समजत असतं. त्याचा तो गैरफायदा घेतो. परंतु एका अर्थाने त्याने स्वतःलाच फसवलेले असते. यातून तो कसा मार्ग काढतो? तसेच त्याच्या आयुष्यामध्ये कोणकोणत्या घटना घडत राहतात? अशा विविध प्रश्नांची उत्तरे कथेच्या अखेरीस आपल्याला मिळतातच. दोन्ही कथा वेगाने सरकणाऱ्या...  याच कारणास्तव एकदा सुरुवात केली की शेवट करूनच पुस्तक खाली ठेवण्यासाठी प्रवृत्त करणाऱ्या आहेत.

--- तुषार भ. कुटे 

काळजुगारी - ऋषिकेश गुप्ते

ही आहे अट्टल जुगारी असणाऱ्या चंदू जुगाऱ्याच्या मुलाची अर्थात काली जुगारी याच्या प्रवासाची गोष्ट. जुगारामध्ये सर्वच गोष्टी अनपेक्षित असतात. अनेकदा नशिबाची साथ लागते. म्हणूनच निकाल माहित असून देखील फासे टाकणाऱ्याला प्रत्येक क्षेत्रात जुगारी म्हटले जाते.
या कथेचा नायक हा एक सर्वसामान्य मुलगा आहे. ज्याची आई अनेक वर्षांपूर्वी घरातून पळून गेलेली आहे आणि बापाने लहानपणापासूनच त्याला 'काळजुगारी' व्हायचय, असं मनामध्ये ठसवायला सुरुवात केली आहे. पण 'काळजुगारी' व्हायचं म्हणजे नक्की काय? हे त्यालाही अजून उमजलेले नाही. त्याच्या बापाने देखील त्याला काही सांगितलेले नाही. तो अनेकदा अनाकलनीय प्रसंगातून जातो. नक्की काय चाललंय, कशासाठी चाललय? याचा उलगडा त्याला होत नाही. परंतु जसजसा काळ पुढे सरकत जातो तसतसे जुगारी आणि 'काळजुगारी' म्हणजे काय, याची माहिती त्याला होत जाते. त्याचा बाप एक अट्टल जुगारी होता आणि त्याचं काळजुगारी होण्याचं स्वप्न होतं. पण ते पूर्ण झाले नाही. म्हणूनच आपल्या मुलाने आपला वारसा पुढे चालवावा व काळजुगारी होण्यासाठी आयुष्य पणाला लावावं, अशी त्याची इच्छा होती.
काली जुगारीचा एका सामान्य मुलापासून काळजुगारी होण्यापर्यंतचा प्रवास लेखक ऋषिकेश गुप्ते यांनी थरारकरित्या या लघुकादंबरीमध्ये चितारला आहे. ही एक विस्मय कथा आहे. वाचायला सुरुवात केल्यावर आपण तिच्यामध्ये पूर्णतः गुंतून जातो. एकंदरीत कथेचं चित्र आपल्यासमोर उभं राहतं. सर्व गोष्टी काल्पनिक असल्या तरी खऱ्याखुऱ्या वाटायला लागतात. यातच या विस्मय-कादंबरीचं आणि लेखकाचंही खरं यश आहे.