आय लव्ह पीडीएफ

'आय लव्ह पीडीएफ' (iLovePDF.com) ही जगभरातील लाखो युजर्सची पहिली पसंती असलेली आणि पीडीएफ फाईल्सचे व्यवस्थापन अत्यंत सोपे करणारी एक लोकप्रिय वेब-आधारित सेवा आहे. २०१० मध्ये सुरू झालेला या प्लॅटफॉर्मचा प्रवास एका साध्या गरजेतून सुरू होऊन आज एका महाकाय जागतिक डिजिटल टूलमध्ये रूपांतरित झाला आहे.

स्पेनमधील बार्सिलोना शहरात २०१० मध्ये या वेबसाईटची अधिकृत स्थापना झाली. याच्या निर्मितीमागे एक साधे पण रोजच्या कार्यालयीन कामातील महत्त्वाचे कारण होते. त्या काळात पीडीएफ फाईल्स एकत्र करणे किंवा त्यातील पाने वेगळी करणे यासाठी कोणतीही सोपी, मोफत आणि ऑनलाईन सुविधा इंटरनेटवर उपलब्ध नव्हती. युजर्सना यासाठी महागडे आणि जड सॉफ्टवेअर्स संगणकावर इन्स्टॉल करावे लागायचे. हीच अडचण ओळखून या सेवेच्या संस्थापकांनी स्वतःच्या आणि इतरांच्या सोयीसाठी एक अतिशय साधी, ब्राउझर-आधारित वेबसाईट तयार केली. सुरुवातीला या वेबसाईटवर केवळ दोनच प्राथमिक सुविधा उपलब्ध होत्या. पण तिची साधी आणि अत्यंत वेगवान कार्यपद्धती लोकांच्या पसंतीस उतरली. कोणतेही सॉफ्टवेअर डाउनलोड न करता केवळ फाईल अपलोड करून काम होत असल्याने ही वेबसाईट काही काळांतच जगभरात लोकप्रिय झाली.

वेबसाईटच्या वाढत्या लोकप्रियतेनंतर आणि जगभरातील युजर्सच्या वाढत्या प्रतिसादानंतर, डेव्हलपर्सनी यामध्ये अनेक अत्यंत गरजेची टूल्स समाविष्ट करण्यास सुरुवात केली. मोठ्या आकाराच्या पीडीएफ फाईल्सची साईझ गुणवत्ता न गमावता कमी करणे (Compress PDF), पीडीएफ मधून मायक्रोसॉफ्ट वर्ड, एक्सेल किंवा पॉवरपॉइंटमध्ये फाईल कन्व्हर्ट करणे, तसेच जेपीईजी (JPEG) इमेजेसचे पीडीएफमध्ये रूपांतर करणे यांसारख्या सुविधा यात जोडल्या गेल्या. जसजशी डिजिटल युगाची मागणी वाढली, तसतसे त्यांनी फाईल्सना पासवर्ड टाकून सुरक्षित करणे (Protect PDF), पासवर्ड काढणे (Unlock PDF), वॉटरमार्क लावणे आणि दस्तऐवजांवर डिजिटल स्वाक्षरी (eSign) करण्यासारखे अत्यंत प्रगत पर्यायही उपलब्ध करून दिले.

स्मार्टफोनचा वाढता वापर लक्षात घेऊन कंपनीने केवळ वेबसाईटपुरते मर्यादित न राहता 'आयओएस' आणि 'अँड्रॉइड' मोबाईल ॲप्लिकेशन्स लाँच केली. याशिवाय ऑफलाईन कामासाठी मॅकओएस आणि विंडोज डेस्कटॉप ॲप्सही विकसित केले. विकासक आणि कॉर्पोरेट कंपन्यांसाठी त्यांनी स्वतःचा 'एपीआय' (API) देखील उपलब्ध करून दिला आहे. ऑनलाईन टूल्स वापरताना सुरक्षेचा प्रश्न नेहमीच महत्त्वाचा असतो. यावर उपाय म्हणून त्यांनी आपल्या सिस्टीममध्ये 'एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शन' लागू केले. युजर्सने अपलोड केलेले कोणतेही खाजगी दस्तऐवज सर्व्हरवर कायमस्वरूपी साठवले जात नाहीत, तर प्रक्रियेनंतर केवळ दोन तासांतच ते त्यांच्या सिस्टीममधून आपोआप आणि कायमचे डिलीट केले जातात.

सध्या ही वेबसाईट 'फ्रीमियम' मॉडेलवर काम करते. याचा अर्थ बहुतांश प्राथमिक सुविधा सामान्य युजर्ससाठी पूर्णपणे मोफत उपलब्ध आहेत, मात्र फाईलच्या साईझवर किंवा एकाच वेळी अनेक फाईल्स कन्व्हर्ट करण्यावर काही निर्बंध आहेत. व्यावसायिक युजर्ससाठी त्यांनी 'प्रीमियम' सबस्क्रिप्शन सुरू केले आहे, ज्यामध्ये कोणतीही जाहिरात न पाहता अमर्यादित फाईल प्रोसेसिंगची सुविधा दिली जाते. आज ही वेबसाईट २५ पेक्षा जास्त जागतिक भाषांमध्ये उपलब्ध असून, दरमहा कोट्यवधी विद्यार्थी, शिक्षक आणि व्यावसायिक त्यांच्या दैनंदिन दस्तऐवज व्यवस्थापनासाठी या सेवेचा अत्यंत विश्वासाने वापर करत आहेत.

--- तुषार भ. कुटे 

मॅथ्स इज फन

मागील कित्येक वर्षांमध्ये लिनक्समधील httrack चा मी वापर केला नव्हता. या लिनक्स कमांडचा वापर एखादी वेबसाईट पूर्णपणे डाऊनलोड करण्यासाठी केला जातो! अनेक वर्षांपासून अशी पूर्ण डाउनलोड करण्यासाठी कोणतीच वेबसाईट आवडली नव्हती. पण मागच्या आठवड्यामध्ये mathsisfun.com ही वेबसाईट मी पूर्ण डाऊनलोड करून घेतली! न जाणो भविष्यामध्ये ही वेबसाईट बंद झाली तर? अशी शंका मनामध्ये आल्याने पूर्ण वेबसाईटच डाऊनलोड करून ठेवली! आजवर मला आवडलेली ही एक उत्तम वेबसाईट होय.
गणित हा विषय बहुतांश लोकांना आवडत नाही. अगदी बालपणापासूनच त्याची भीती मनामध्ये भरलेली असते. आमच्या इंजीनियरिंगच्या विद्यार्थ्यांनी देखील गणिताचा धसकाच घेतलेला असतो. तसं पाहिलं तर अभियांत्रिकीचा पायाच गणितावर आधारलेला आहे. पण केवळ संख्यांशी खेळत बसणे अनेकांच्या जीवावर येते आणि मेंदू देखील चालत नाही. पण हे गणित जर सहज आणि सोप्या पद्धतीने शिकवले आणि त्याचा व्यवहारिक उपयोग कसा होतो, हे दाखवले तर ते निश्चितच पटकन समजते. अशाच गणितातील जवळपास सर्वच संकल्पना या वेबसाईटवर अतिशय उत्तमरित्या समजावून सांगितलेल्या आहेत. गणित म्हणजे केवळ सूत्र नाही तर तो आपल्या दैनंदिन जीवनाचा भाग आहे. या पद्धतीने हा विषय सोपा करून आपल्यासमोर ठेवलेला आहे. गणितातील सांख्यिकी, बीजगणित, अंकगणित आणि भूमिती या सर्व विषयांवर विस्तृत माहिती या संकेतस्थळावर वाचायला मिळते. प्रत्येक लेख गणितातील ज्ञानाचे भंडार असाच आहे. म्हणून ज्याला कुणाला गणित सोप्या भाषेत समजून घ्यायचे असेल त्यांनी ही वेबसाईट एकदा नक्की पहा. आणि जर भविष्यात ती कधी बंद झाली तर काळजी करू नका. मी ती पूर्ण डाऊनलोड करून ठेवलेली आहे! 

विकिपीडियाला मदत करा

इंटरनेट म्हणजे माहितीचा महासागर होय. या महासागराला समृद्ध करणारी वेबसाईट म्हणजेच 'विकिपीडिया'. बहुतांश संज्ञा आपण जेव्हा गुगलमध्ये शोधतो तेव्हा देखील आपल्याला विकिपीडियाच्या पानांची लिंक समोर दिसते. विकिपीडिया हा जगातील अनेक लेखकांनी तसेच संपादकांनी समृद्ध केलेला माहितीचा स्त्रोत आहे. येथील माहिती अगदी नगण्य प्रमाणात अविश्वासार्ह मानली गेली असली तरी बहुतांशी माहिती आपल्याला ज्ञानस्वरूपात प्राप्त होत असते. किंबहुना आम्ही देखील बऱ्याच वेळा विकिपीडिया वरील माहितीचा वापर करत असतो. विशेष म्हणजे बहुतांश माहितीला माहितीचे स्त्रोत व संदर्भ दिलेले असतात. त्यामुळे तिच्या विश्वासार्हतेवर शंका घेता येत नाही.
आजपर्यंत आम्ही देखील मोठ्या प्रमाणात विकिपीडियावरील लेखांचा उपयोग वाचनासाठी व नवीन ज्ञानग्रहण करण्यासाठी केलेला आहे. परंतु काल विकिपीडिया उघडली तेव्हा त्यांचं हे निवेदन समोर दिसलं. विकिपीडिया हा मोफत उपलब्ध करून देण्यात आलेल्या ज्ञानचा स्त्रोत आहे. त्यावरील माहिती वाचण्यासाठी आपल्याला कोणतेही अकाउंट लागत नाही किंवा पैसेही द्यावे लागत नाहीत! आज-काल आपल्या ऑनलाईन वर्तमानपत्रांमध्ये लेख वाचण्यासाठी देखील आपल्याला पैसे द्यावे लागतात, अशी परिस्थिती आहे. याउलट विकिपीडिया मात्र आपल्याला माहितीचा साठा मोफत उपलब्ध करून देते. ही गोष्ट कौतुकास्पद अशीच आहे. परंतु त्या बदल्यात आपण विकिपीडिया ला काय देतो? या प्रश्नाचे उत्तर देखील शोधावे लागेल. विकिपीडियाने दिलेल्या माहितीनुसार केवळ दोन टक्के वाचक हे त्यांना डोनेट अर्थात पैसे दान करत असतात. याच गोष्टींवर विकिपीडिया टिकून आहे. हा आकडा खरोखरच वाढायला हवा, असे आम्हाला देखील वाटते. माहितीचा जगातील सर्वात मोठा स्त्रोत हा टिकून राहायला हवा, त्यासाठी त्यांनी आपल्याकडून आर्थिक मदतीची अपेक्षा केली तर चुकीचे ठरणार नाही. अगदी पन्नास रुपयांपासून आपण विकिपीडियाला डोनेट करू शकतो जेणेकरून माहितीचा हा स्त्रोत टिकून राहील आणि भविष्यामध्ये अधिक समृद्ध होत राहील.
(या पोस्टपूर्वीच आम्ही विकिपीडियाला डोनेशन दिले आहे)