गेल्या अनेक दशकांपासून भारताचा माहिती तंत्रज्ञान उद्योग हा देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा आणि लाखो तरुणांच्या रोजगाराचा सर्वात मोठा कणा राहिला आहे. दरवर्षी लाखो तरुण इंजिनिअरिंगची पदवी घेऊन या क्षेत्रात आपले भविष्य घडवण्याचे स्वप्न पाहतात. परंतु, चॅटजीपीटी आणि प्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या आगमनानंतर या संपूर्ण क्षेत्राच्या कार्यपद्धतीत एक मोठी, अभूतपूर्व व काहीशी धडकी भरवणारी क्रांती घडून येत आहे. या क्रांतीचे सर्वात मोठे आणि अधिकृत उदाहरण नुकतेच समोर आले आहे. एनडीटीव्ही बिझनेस न्यूज आणि इतर प्रमुख आर्थिक माध्यमांनी दिलेल्या अहवालानुसार, भारतातील सर्वात मोठी आयटी कंपनी असलेल्या 'टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस'ने (TCS) आपल्या नोकरभरतीच्या धोरणात एक ऐतिहासिक बदल जाहीर केला आहे. टीसीएसने अधिकृतरीत्या असे घोषित केले आहे की, भविष्यात कंपनीत नव्याने भरती केल्या जाणाऱ्या एकूण कर्मचाऱ्यांपैकी तब्बल ८० टक्के कर्मचाऱ्यांकडे कृत्रिम बुद्धिमत्ता, जनरेटिव्ह एआय आणि प्रगत डिजिटल तंत्रज्ञानाचे विशेष कौशल्य असणे अनिवार्य असणार आहे. हा निर्णय केवळ एका कंपनीचा बदल नसून, तो संपूर्ण भारतीय आयटी क्षेत्राच्या बदलत्या स्वरूपाची आणि भविष्यातील रोजगाराच्या नव्या मानकांची सर्वात मोठी नांदी मानला जात आहे.
टीसीएसने नुकतेच आपले जुलै ते सप्टेंबर २०२६ या दुसऱ्या तिमाहीचे (Q2) आर्थिक आणि प्रशासकीय निकाल जाहीर केले आहेत. या निकालांमधून एक नवीन चित्र जगासमोर आले आहे. टीसीएसच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी आरती सुब्रमण्यन यांनी या तिमाहीतील नोकरभरतीविषयी सविस्तर माहिती दिली आहे. या सप्टेंबर तिमाहीत टीसीएसने ४,५०० नवीन कर्मचाऱ्यांची भरती केली आहे. या नव्या भरतीचे विश्लेषण केल्यास असे दिसून येते की, यापैकी तब्बल २५ ते ३० टक्के कर्मचाऱ्यांकडे कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे प्रगत कौशल्य होते, तर उर्वरित जवळपास ८० टक्के कर्मचाऱ्यांकडे नवीन युगातील तंत्रज्ञान आणि डिजिटल कौशल्ये होती. सुब्रमण्यन यांनी स्पष्ट केले आहे की, कंपनीचा नोकरभरतीचा हाच कल भविष्यातही कायम राहील. बाजारात या नवीन आणि प्रगत कौशल्यांची आवश्यकता असलेले टॅलेंट आता उपलब्ध होऊ लागले आहे, आणि टीसीएस केवळ अशाच उमेदवारांना प्राधान्य देणार आहे जे या बदलत्या तांत्रिक युगाशी स्वतःला जुळवून घेऊ शकतील.
टीसीएससारख्या अवाढव्य कंपनीने हा निर्णय घेण्यामागे आर्थिक आणि व्यावसायिक कारणे दडलेली आहेत. आजघडीला कृत्रिम बुद्धिमत्ता हे केवळ एक तांत्रिक साधन राहिलेले नाही, तर ते कंपन्यांचा नफा वाढवणारे सर्वात मोठे इंजिन बनले आहे. नुकत्याच संपलेल्या सप्टेंबर तिमाहीत, टीसीएसच्या एकूण महसुलापैकी तब्बल १० टक्के महसूल हा केवळ कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित प्रकल्पांमधून आणि कामांमधून आला आहे. या तिमाहीत कंपनीने तब्बल ९.६ अब्ज डॉलर्सच्या एकूण करारांची नोंद केली आहे. जरी यातील एआयचा नेमका वाटा अधिकृतरीत्या वेगळा दाखवला नसला, तरी विश्लेषकांच्या मते कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे मिळणाऱ्या महसुलाचा आकडा ३.१ अब्ज डॉलर्सच्या घरात पोहोचला आहे. टीसीएसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी के. कृतीवासन यांनी या धोरणावर प्रकाश टाकताना सांगितले की, एआयवर आधारित महसुलात होणाऱ्या वाढीमुळे कंपनीला आपला नफा वाढवण्यास मोठी मदत मिळणार आहे. कंपनी भविष्यात केवळ विशेष आणि 'निश टॅलेंट' मध्येच गुंतवणूक करत राहील. याव्यतिरिक्त, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रातील आपली ताकद अधिक वाढवण्यासाठी टीसीएस इतर छोट्या कंपन्यांचे विलीनीकरण आणि अधिग्रहण तसेच मोक्याच्या भागीदारी करण्यावरही मोठा भर देणार आहे.
या सर्व मोठ्या आणि कॉर्पोरेट घडामोडींचा सर्वात मोठा फटका आयटी क्षेत्रात नव्याने प्रवेश करू पाहणाऱ्या 'फ्रेशर्स'ना आणि प्रवेश-पातळीवरील नोकऱ्यांवर बसत आहे. एकेकाळी भारतीय आयटी कंपन्या महाविद्यालयांमधून हजारो फ्रेशर्सची एकाच वेळी भरती करत असत आणि त्यांना साधे कोडिंग, सॉफ्टवेअर टेस्टिंग किंवा मेंटेनन्सच्या कामांवर लावत असत. परंतु, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वाढत्या वापरामुळे आता ही सर्व साधी आणि पुनरावृत्ती होणारी कामे एआय मॉडेल्स स्वतःहून अत्यंत वेगाने, अचूकतेने आणि कमी खर्चात करू लागली आहेत. परिणामी, संपूर्ण तंत्रज्ञान उद्योगात प्रवेश-पातळीवरील नोकऱ्यांच्या संख्येत मोठी आणि चिंताजनक घट पाहायला मिळत आहे. ज्या तरुण उमेदवारांकडे केवळ जुने आणि पारंपारिक कोडिंगचे ज्ञान आहे, त्यांना आता या क्षेत्रात प्रवेश मिळवणे कठीण, किंबहुना अशक्य होऊ लागले आहे. जर नवशिक्या उमेदवारांना या नव्या जगात टिकून राहायचे असेल, तर त्यांना आता जुन्या अभ्यासक्रमाच्या चौकटीतून बाहेर पडून मशीन लर्निंग, जनरेटिव्ह एआय, आणि 'एजंटिक एआय' यांसारख्या प्रगत आणि गुंतागुंतीच्या विषयांचे सखोल ज्ञान आत्मसात करावेच लागेल.
एकीकडे फ्रेशर्ससाठी दारे बंद होत असताना, दुसरीकडे मध्यम स्तरावरील आयटी अभियंत्यांसाठी मात्र ही एक सुवर्णसंधी बनून समोर आली आहे. टीसीएसच्या व्यवस्थापनाने नमूद केले आहे की, जे मध्यम स्तरावरील अभियंते नवीन ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि स्वतःला 'अपस्किल' करण्यासाठी तयार आहेत, त्यांना भविष्यात सर्वात जास्त मागणी असेल. यामागचे कारण साधे पण महत्त्वाचे आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही स्वतःहून कोणताही व्यवसाय चालवू शकत नाही; तिला योग्य दिशा देण्यासाठी मानवी अनुभवाची आणि 'डोमेन नॉलेज'ची नितांत आवश्यकता असते. जर एखाद्या अभियंत्याला बँकिंग, विमा किंवा आरोग्य क्षेत्रातील कामकाजाचा पाच-दहा वर्षांचा सखोल अनुभव असेल आणि त्याने त्या अनुभवाला कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या तांत्रिक कौशल्याची जोड दिली, तर तो कर्मचारी कंपनीसाठी मौल्यवान आणि अमूल्य संपत्ती ठरतो. टीसीएस आता केवळ वय किंवा अनुभवाच्या वर्षांवर नोकरी देत नाही, तर उमेदवाराची सतत नवीन शिकण्याची वृत्ती, त्याचे डोमेन नॉलेज आणि प्रत्यक्ष जगातील समस्या सोडवण्याची त्याची व्यावहारिक क्षमता यावर सर्वात जास्त भर देत आहे.
ग्राहकांच्या मानसिकतेत आणि त्यांच्या व्यावसायिक दृष्टिकोनात झालेला मोठा बदल हा या स्थित्यंतराचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू आहे. आजकाल जगातल्या कोणत्याही मोठ्या कंपनीला केवळ साधे सॉफ्टवेअर नको असते, तर त्यांना आपला संपूर्ण व्यवसाय 'एआय-फर्स्ट' बनवायचा असतो. टीसीएसच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ग्राहक सुरुवातीला त्यांच्या व्यवसायातील एखाद्या विशिष्ट आणि छोट्या भागात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा प्रायोगिक तत्त्वावर वापर करतात. जेव्हा त्यांना या छोट्या गुंतवणुकीतून उत्पादकतेत मोठी वाढ, वेळेची बचत आणि कामातील अफाट अचूकता पाहायला मिळते, तेव्हा ते उत्साहित होतात. या सकारात्मक परिणामांमुळे प्रेरित होऊन हेच ग्राहक त्यांच्या संस्थेच्या इतर सर्व विभागांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर वाढवण्याची आणि संपूर्ण संस्थाच एआय-आधारित करण्याची मागणी करतात. ग्राहकांच्या याच वाढत्या मागणीची पूर्तता करण्यासाठी टीसीएसला आता एजंटिक एआय, एलएलएम आणि एमएल ऑप्स डेव्हलपर यांसारख्या प्रगत आणि आजवर कधीही न ऐकलेल्या पदांसाठी तातडीने नोकरभरती करावी लागत आहे.
भारतीय आयटी क्षेत्राचा आजवरचा इतिहास हा प्रामुख्याने मानवी श्रमावर आणि स्वस्त मनुष्यबळावर आधारलेला होता. परंतु, टीसीएसच्या या निर्णयाने भारतीय आयटी क्षेत्राला एका नव्या जागतिक शर्यतीत आणून उभे केले आहे. आता ही स्पर्धा केवळ जास्त माणसे पुरवण्याची राहिलेली नाही, तर ती सर्वात हुशार आणि प्रगत एआय सोल्यूशन्स देण्याची बनली आहे. इन्फोसिस, विप्रो आणि एचसीएल यांसारख्या इतर मोठ्या भारतीय आयटी कंपन्यांनाही आता टीसीएसच्या याच पावलावर पाऊल ठेवून आपली धोरणे तातडीने बदलावी लागणार आहेत. या सर्वाचा सर्वात मोठा धडा भारतीय शिक्षण व्यवस्थेला आणि इंजिनिअरिंग महाविद्यालयांना घेण्याची गरज आहे. महाविद्यालयांमधील आजचा अभ्यासक्रम आणि प्रत्यक्ष उद्योगाची आजची गरज यांच्यात एक भयंकर दरी निर्माण झाली आहे. जोपर्यंत ही दरी सांधली जात नाही आणि विद्यार्थ्यांना केवळ कोडिंग नव्हे तर कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर नियंत्रण मिळवण्याचे प्रगत शिक्षण दिले जात नाही, तोपर्यंत भारतातील लाखो तरुणांच्या रोजगाराचा प्रश्न गंभीर अवस्थेत राहील.
थोडक्यात सांगायचे तर, टीसीएसचा हा निर्णय म्हणजे भारतीय आयटी क्षेत्रातील एका जुन्या पर्वाचा अधिकृत शेवट व एका नव्या, प्रगत पण तितक्याच आव्हानात्मक पर्वाची सुरुवात आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता मानवाच्या नोकऱ्या पूर्णपणे नष्ट करत नाहीये, तर ती नोकऱ्यांचे स्वरूप संपूर्णपणे आणि मुळापासून बदलत आहे. तंत्रज्ञानाच्या या अफाट लाटेत जे तरुण वेळेनुसार स्वतःला बदलतील, नवीन कौशल्ये आत्मसात करतील आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेला आपला सहकारी बनवतील, त्यांच्यासाठी भविष्यात अमर्याद आणि अवाढव्य संधी उपलब्ध असतील. परंतु, जे लोक केवळ जुन्या कौशल्यांना कवटाळून बसतील आणि बदलाला विरोध करतील, त्यांना मात्र या वेगवान आणि निर्दयी तंत्रज्ञान युगात स्वतःचे अस्तित्व टिकवून ठेवणे जवळपास अशक्य होईल, हेच टीसीएसच्या या ताज्या नोकरभरती धोरणातून ठळकपणे जगासमोर आले आहे.
(संदर्भ: एनडीटीव्ही, चित्र: एआय निर्मित)
--- तुषार भ. कुटे
#TCS #ArtificialIntelligence #GenerativeAI #AgenticAI #IndianITIndustry #FutureOfJobs #ITJobs #Upskilling #DigitalSkills #FutureOfWork #AIRevolution #TechCareers #कृत्रिमबुद्धिमत्ता #मराठीलेख #तुषारभकुटे
No comments:
Post a Comment
to: tushar.kute@gmail.com