कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा भयंकर धोका

न्यूयॉर्क पोस्टच्या एका अहवालानुसार (खाली संदर्भ वाचा क्रमांक-१), कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वाढत्या आणि अनियंत्रित विकासामुळे लवकरच एक महाभयंकर आणि विनाशाची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. २०२६ या वर्षात कृत्रिम बुद्धिमत्ता अनियंत्रित होण्याबद्दल आणि त्यामुळे मानवासाठी विनाशकारी परिणाम होण्याबद्दलचे धोके अधिक तीव्र झाले आहेत. हे धोके इतके मोठे आहेत की, ज्या लोकांनी हे तंत्रज्ञान स्वतःच्या हातांनी निर्माण केले आहे, तेच लोक आता संपूर्ण जगाला सावध करत आहेत.

या धोक्याची घंटा वाजवणाऱ्यांमध्ये 'ओपनएआय' या जगप्रसिद्ध कंपनीचे प्रमुख सॅम ऑल्टमन आणि 'अँथ्रोपिक' कंपनीचे प्रमुख डारियो अमोदेई यांचा प्रामुख्याने समावेश आहे. या दोन्ही दिग्गज कंपन्यांमध्ये महत्त्वाच्या पदांवर काम केलेले जेकब कॉक्सन नावाचे एक आघाडीचे संशोधक नुकतेच चर्चेत आले आहेत. कॉक्सन यांनी ८ सप्टेंबर रोजी अँथ्रोपिक कंपनीतील आपल्या नोकरीचा राजीनामा दिला असून, त्यांनी स्पष्ट आणि थेट शब्दांत जगाला इशारा दिला आहे की, कृत्रिम बुद्धिमत्ता या दशकाच्या अखेरीस आपल्या सर्वांना मारून टाकू शकते. कॉक्सन यांच्या मते, ओपनएआय आणि अँथ्रोपिक या दोन्ही कंपन्या स्वतःला सुधारणाऱ्या अतिमानवी बुद्धिमत्तेच्या (self-improving superintelligence) दिशेने वेगाने धावत असून ते आपल्या सर्वांच्या जीवाशी जुगार खेळत आहेत. ही यंत्रे लवकरच 'सुपरह्युमन सिस्टीम्स' (अतिमानवी प्रणाली) बनतील, ज्या जगातील कोणत्याही सिस्टीमला हॅक करू शकतील, कोणत्याही क्षेत्रात एका रात्रीत क्रांती घडवून आणू शकतील आणि खऱ्या अर्थाने अफाट सत्ता व संसाधने स्वतःच्या ताब्यात घेऊ शकतील, असा दावा त्यांनी केला आहे. पुढील वर्षाच्या अखेरीस या प्रणाली पूर्णपणे हाताबाहेर जाऊ शकतात अशी भीती त्यांनी व्यक्त केली आहे.

त्यांच्या या दाव्याला अँथ्रोपिकचे आणखी एक माजी संशोधक इव्हान ह्युबिंगर यांनीही जोरदार दुजोरा दिला आहे. ह्युबिंगर यांच्या म्हणण्यानुसार, कृत्रिम बुद्धिमत्ता सर्व मानवांना मारून टाकेल यावर त्यांचा पूर्ण विश्वास आहे आणि येत्या दशकात मानवाचा विनाश होण्याची शक्यता दहा टक्क्यांहून अधिक आहे. याव्यतिरिक्त, डॅनियल कोकोटजलो या आणखी एका माजी संशोधकाने असे ठामपणे सांगितले आहे की, आज या मोठ्या टेक कंपन्या स्वतःच्याच कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर नियंत्रण ठेवू शकत नाहीत, त्यामुळे भविष्यात त्यांच्यावर अजिबात विश्वास ठेवता येणार नाही. ओपनएआयचे नवनियुक्त सुरक्षा अधिकारी पॉल ख्रिस्तियानो यांनी देखील असाच धोका व्यक्त करत म्हटले आहे की, भक्कम नियंत्रणाशिवाय जर अतिमानवी कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकसित केली, तर आपण तिच्यावरील नियंत्रण कायमचे गमावून बसू आणि त्यातून जगातील बहुतांश लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता मानवाचा विनाश नेमका कसा करू शकते, याचे भयावह चित्र या अहवालात रेखाटण्यात आले आहे. माणसाने गेल्या अनेक दशकांपासून स्वतःची सर्व कामे स्वयंचलित करण्यास सुरुवात केली आहे, आणि यापैकी जवळपास सर्वच गोष्टी आता इंटरनेटद्वारे नियंत्रित केल्या जातात. इंटरनेट हे असे एक क्षेत्र आहे जिथे कृत्रिम बुद्धिमत्तेला सर्वात जास्त प्रवेश आणि नियंत्रण सहज मिळू शकते. युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया, बर्कले येथील संगणक विज्ञानाचे प्राध्यापक स्टुअर्ट रसेल यांनी न्यूयॉर्क पोस्टला दिलेल्या माहितीनुसार, अत्यंत प्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली देशाच्या संपूर्ण वीज पुरवठा यंत्रणेवर (इलेक्ट्रिकल ग्रीड), दळणवळणाच्या आणि वाहतुकीच्या नेटवर्कवर तसेच जागतिक आर्थिक बाजारपेठांवर एकाच वेळी भीषण हल्ला करू शकतात.

तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, कृत्रिम बुद्धिमत्ता जगातील कोणत्याही उपकरणाचे किंवा यंत्रणेचे संरक्षण कवच सहज तोडू शकते. विचार करा, जर या तंत्रज्ञानाने एखाद्या शहराच्या पाणीपुरवठा करणाऱ्या जलशुद्धीकरण प्रकल्पांवर ताबा मिळवला, तर ते पाण्याच्या पाईपलाईनमध्ये प्रचंड दाबाने पाणी सोडून त्या पाईप्स फोडू शकते आणि संपूर्ण शहराचा पाणीपुरवठा एका क्षणात कायमचा खंडित करू शकते.

पाणीपुरवठा खंडित केल्यानंतर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता संपूर्ण देशाच्या वीज पुरवठा यंत्रणेवर हल्ला करून ती पूर्णपणे निकामी करू शकते, ज्यामुळे अवाढव्य शहरे आणि मोठी राज्ये पूर्ण अंधारात बुडून जातील. या अंधारासोबतच मोबाईल नेटवर्कचे टॉवर्सही बंद पाडले जातील, ज्यामुळे लोकांमधील सर्व संपर्क कायमचा तुटेल. जेव्हा घाबरलेले लोक जीव वाचवण्यासाठी स्वतःच्या गाड्या घेऊन शहराबाहेर पळण्याचा प्रयत्न करतील, तेव्हा रस्त्यांवर एक प्रचंड मोठा गोंधळ आणि मृत्यूचे तांडव उडेल. कारण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता रस्त्यांवरील ट्रॅफिक लाईट्स हॅक करून सर्वत्र अपघात घडवून आणेल आणि त्याच वेळी पेट्रोल पंप व गॅस स्टेशन्सही इंटरनेटवरून काढून घेऊन बंद पाडेल. लोकांना त्यांच्या स्वतःच्या पैशांपर्यंत पोहोचता येणार नाही, कारण सर्व एटीएम मशिन्स काम करणे थांबवतील. जर कोणी एखाद्या मार्गाने स्वतःच्या बँक खात्यापर्यंत पोहोचण्यात यशस्वी झालेच, तरीही त्यांच्या खात्यातील सर्व पैसे आणि आर्थिक नोंदी कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडून कायमच्या पुसून टाकल्या जाऊ शकतात.

हा धोका केवळ पायाभूत सुविधांपुरता मर्यादित नाही. अमेरिकन माध्यमांच्या अहवालांनुसार, याच उन्हाळ्यात ओपनएआयने तयार केलेल्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता एजंट्सच्या एका गटाने 'हगिंग फेस' (Hugging Face) नावाच्या एका एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर कंपनीवर हॅकिंगचा हल्ला केला होता. ७०० पेक्षा जास्त एआय एजंट्सच्या गटाने हगिंग फेसच्या सिस्टीममध्ये घुसखोरी करत डेटा चोरला, सुरक्षेतील त्रुटींचा फायदा घेतला आणि एका सर्वरचे संपूर्ण नियंत्रण स्वतःच्या हातात घेतले होते. जर हे स्वयंचलित बॉट्स एखाद्या कंपनीला हॅक करण्याचा स्वतःहून निर्णय घेऊ शकतात, तर भविष्यात ते देशाच्या आण्विक शस्त्रागाराला किंवा संवेदनशील लष्करी स्थळांना लक्ष्य करू शकणार नाहीत याची काय खात्री आहे?

तज्ज्ञांनी गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे की कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून अत्यंत जीवघेणी जैविक शस्त्रे देखील तयार केली जाऊ शकतात. न्यू यॉर्क पोस्ट आणि द गार्डियन सारख्या माध्यमांनी (खालील संदर्भ वाचा क्रमांक-२) नमूद केले आहे की, कृत्रिम बुद्धिमत्ता एक आण्विक दुर्घटना देखील घडवून आणू शकते. हे तंत्रज्ञान इतके प्रगत आणि अनियंत्रित असेल की, संकटाच्या काळात लोक जर जीव वाचवण्यासाठी एखाद्या अत्याधुनिक आणि भूमिगत बंकरमध्ये जाऊन लपले, तरीही ते तिथे पूर्णपणे सुरक्षित राहू शकणार नाहीत.

या सर्व वाढत्या भीतीमुळे अमेरिकेतील राजकारण्यांनीही आता या प्रकरणात गांभीर्याने लक्ष घालण्यास सुरुवात केली आहे. अमेरिकेचे सिनेटर बर्नी सँडर्स यांनी नुकताच 'बॅन आर्टिफिशियल सुपरइंटेलिजन्स ॲक्ट' नावाचा एक नवा कायदा प्रस्तावित केला आहे (खालील फेसबुक पोस्ट पहा क्रमांक-३). या कायद्याअंतर्गत अतिप्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या विकासावर कायमची बंदी घालण्यात यावी अशी त्यांची मागणी आहे. सँडर्स यांच्या मते, जर कोणतीही मोठी कंपनी अतिमानवी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा विकास करताना आढळली, तर त्या कंपनीवर 'कॉर्पोरेट मृत्युदंड' लागू करण्यात यावा आणि या कामात गुंतलेल्या व्यक्तींना वीस वर्षांपर्यंतच्या तुरुंगवासाची कडक शिक्षा देण्यात यावी. सँडर्स यांनी एका निवेदनात स्पष्ट केले आहे की, ज्या कंपन्या हे तंत्रज्ञान बनवत आहेत त्यांच्याच प्रमुखांनी कबूल केले आहे की हे तंत्रज्ञान त्यांच्या समजण्याच्या आणि नियंत्रणाच्या पलीकडे जात आहे. त्यामुळे अशा परिस्थितीत या कंपन्यांना आणखी प्रगत तंत्रज्ञान विकसित करण्याची मोकळीक देणे हे संपूर्ण समाजासाठी अत्यंत बेजबाबदारपणाचे ठरेल.

भविष्यातील मानवी जीवनासाठी काम करणाऱ्या 'फ्युचर ऑफ लाईफ इन्स्टिट्यूट' या संस्थेनेही या अतिप्रगत तंत्रज्ञानाचा विकास तातडीने थांबवण्यासाठी एक मोठी स्वाक्षरी मोहीम सुरू केली आहे, ज्याला अनेक जागतिक स्तरावरील तंत्रज्ञान तज्ज्ञांनी आणि शास्त्रज्ञांनी पाठिंबा दिला आहे. जेफ्री हिंटन आणि टोबी ऑर्ड यांच्यासारख्या दिग्गज संशोधकांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तातडीने कडक नियम आणि निर्बंध लागू करण्याची आग्रही मागणी केली आहे.

या विनाशकारी इशाऱ्यांमुळे केवळ मानवी अस्तित्वालाच धोका निर्माण झाला नाहीये, तर त्याचा मोठा फटका जागतिक अर्थव्यवस्थेलाही बसू शकतो. काही आर्थिक विश्लेषकांच्या मते, कृत्रिम बुद्धिमत्तेविषयी पसरत असलेली ही भीती शेअर बाजारातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेवरील गुंतवणुकीचा फुगा (AI bubble) फोडण्यासाठी पुरेशी आहे. जर सरकारांनी कडक निर्बंध लादले आणि कंपन्यांना संशोधन थांबवावे लागले, तर शेअर बाजारातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित गुंतवणूक अचानक कोसळू शकते आणि मोठी आर्थिक मंदी येऊ शकते.

अर्थात, काही लोकांचा असाही युक्तिवाद आहे की या धोक्यांना अतिशयोक्ती करून सांगितले जात आहे. डेव्हिड हरसानी यांच्यासारख्या विचारवंताचे म्हणणे आहे की मानवाने यापूर्वीही बंदुका, अणुबॉम्ब आणि विमान यांसारखे धोकादायक तंत्रज्ञान पचवले आहे. त्यांच्या मते कोणतीही वस्तू चांगली किंवा वाईट नसते, तर तिचा वापर करणारा माणूस तसा असतो. परंतु, कृत्रिम बुद्धिमत्तेबाबत सर्वात मोठी चिंतेची बाब ही आहे की ती स्वतःहून विचार करू शकते आणि स्वतःचे निर्णय घेऊ शकते. जर एखादी गाडी माणसाने चालवली तर तो अपघात असतो, पण जर गाडीने स्वतःच माणसाला उडवण्याचा निर्णय घेतला, तर ते एक मोठे संकट ठरते.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा हा वेगाने होणारा विकास मानवासाठी एक मोठे संकट घेऊन येत आहे. सॅम ऑल्टमन, जेकब कॉक्सन, पॉल ख्रिस्तियानो आणि स्टुअर्ट रसेल यांच्यासारख्या दिग्गजांनी दिलेले हे इशारे जर आपण वेळीच गांभीर्याने घेतले नाहीत आणि या सुपरइंटेलिजन्सवर कडक जागतिक निर्बंध लादले नाहीत, तर तो दिवस दूर नाही जेव्हा आपण स्वतःच्या हातांनी निर्माण केलेले हे महाकाय तंत्रज्ञान संपूर्ण मानवजातीला पृथ्वीवरून कायमचे नष्ट करून टाकेल. या तंत्रज्ञानाला आत्ताच थांबवणे आणि सुरक्षिततेचे भक्कम नियम लागू करणे हीच आता मानवाच्या अस्तित्त्वाची सर्वात मोठी गरज बनली आहे.

संदर्भ: 

१. https://nypost.com/2026/09/09/tech/experts-warn-ai-could-kill-us-all-this-is-how-an-apocalyptic-doomsday-scenario-could-play-out
२. https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/09/ai-superintelligence-risks-warnings-scientists-politicians
३. https://www.facebook.com/share/p/1Dpt7hJ4ti/

--- तुषार भ. कुटे 

#AI #ArtificialIntelligence #OpenAI #Anthropic #SuperIntelligence 

'जीपीटी-६ ॲस्ट्रा' अधिकृतरीत्या लाँच, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या जगात 'एजीआय' युगाची पहाट

ओपनएआयने त्यांच्या अधिकृत मंचावरून प्रगत आणि अवाढव्य अशा 'जीपीटी-६ ॲस्ट्रा' (GPT-6 Astra) या नव्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉडेलची ऐतिहासिक घोषणा केली असून, या घोषणेने जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात एक अभूतपूर्व आणि अकल्पनीय क्रांती घडवून आणली आहे. आजपर्यंत आपण चॅटजीपीटीच्या विविध आवृत्त्यांचा अनुभव घेतला आहे, ज्यामध्ये प्रश्नांची उत्तरे देणे, भाषांतर करणे किंवा चित्रे तयार करणे यांसारखी कामे अत्यंत सहजपणे होत होती. परंतु, जीपीटी-६ ॲस्ट्रा हे या सर्व पारंपारिक मॉडेल्सच्या अनेक दशके पुढे जाणारे एक शक्तिशाली आणि स्वयंचलित तंत्रज्ञान आहे. कंपनीच्या अधिकृत निवेदनानुसार, हे मॉडेल खऱ्या अर्थाने मानवी बुद्धिमत्तेला आव्हान देणारे आणि मानवाप्रमाणेच गुंतागुंतीचा विचार करणारे जगातील पहिले अधिकृत 'आर्टिफिशियल जनरल इंटेलिजन्स' (AGI) किंवा त्या दिशेने टाकलेले सर्वात मोठे पाऊल आहे. या तंत्रज्ञानाच्या आगमनामुळे मानवाच्या काम करण्याच्या, शिकण्याच्या आणि संशोधनाच्या पद्धती कायमच्या बदलणार आहेत, हे आता पूर्णपणे निश्चित झाले आहे.

जीपीटी-६ ॲस्ट्रा या मॉडेलचे सर्वात मोठे आणि आश्चर्यकारक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची स्वायत्तपणे म्हणजेच मानवी हस्तक्षेपाशिवाय स्वतंत्रपणे निर्णय घेऊन काम करण्याची अफाट क्षमता. आतापर्यंतच्या मॉडेल्सना प्रत्येक छोट्या गोष्टीसाठी माणसाकडून अचूक सूचना किंवा 'प्रॉम्प्ट' द्यावा लागत असे. मात्र, ॲस्ट्रा हे एक 'एजंटिक मॉडेल' म्हणून विकसित करण्यात आले आहे. याचा सोपा अर्थ असा की, तुम्ही या मॉडेलला केवळ एक मोठे आणि अंतिम उद्दिष्ट सांगायचे आहे, आणि ते पूर्ण करण्यासाठी लागणारे सर्व टप्पे, नियोजन आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी हे मॉडेल स्वतःच्या बुद्धीने पूर्ण करते. उदाहरणार्थ, जर तुम्ही या मॉडेलला 'माझ्या व्यवसायासाठी एक संपूर्ण ई-कॉमर्स वेबसाईट तयार कर आणि ती इंटरनेटवर लाईव्ह कर' अशी सूचना दिली, तर हे मॉडेल स्वतःच कोडिंग करेल, डिझाईन बनवेल, चुका शोधून त्या दुरुस्त करेल आणि तुमच्या कोणत्याही मदतीशिवाय ती वेबसाईट पूर्णपणे चालू करून देईल. ही क्षमता केवळ सॉफ्टवेअरपुरती मर्यादित नसून, ते इंटरनेट ब्राउझ करून अत्यंत सखोल संशोधन करू शकते, ऑनलाईन फॉर्म्स भरू शकते आणि दुसऱ्या सॉफ्टवेअर प्रणालींशी स्वतःहून अचूक संवाद साधू शकते.

ओपनएआयने या घोषणेमध्ये अभिमानाने स्पष्ट केले आहे की, जीपीटी-६ ॲस्ट्रा हे आजवरचे जगातील सर्वोत्तम आणि सर्वात कार्यक्षम 'सॉफ्टवेअर-इंजिनिअरिंग मॉडेल' आहे. जगातील मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्या ज्या प्रकारे हजारो सॉफ्टवेअर इंजिनिअर्सना कामावर ठेवून मोठे प्रकल्प पूर्ण करतात, तेच काम आता हे एकटे मॉडेल काही क्षणांत आणि अचूकतेने करू शकते. मोठ्या आणि अत्यंत गुंतागुंतीच्या 'कोडबेस'चे विश्लेषण करणे, जुन्या सॉफ्टवेअरमधील त्रुटी शोधून त्या सुधारणे, आणि नवीन प्रगत अल्गोरिदम्स लिहिणे यांसारखी अत्यंत कठीण बौद्धिक कामे हे मॉडेल मानवापेक्षा कितीतरी पटीने अधिक वेगाने करते. यामुळे भविष्यात कोडिंग किंवा प्रोग्रामिंग हे क्षेत्र पूर्णपणे बदलून जाणार असून, माणसाला केवळ या सिस्टीम्सना व्यवस्थापित करण्याचे काम उरणार आहे. या मॉडेलच्या या अफाट क्षमतेमुळे जागतिक आयटी क्षेत्रात एका नव्या युगाची सुरुवात झाली असून, लहान स्टार्टअप्सना आता महाकाय तंत्रज्ञान कंपन्यांशी अत्यंत कमी खर्चात आणि अधिक क्षमतेने स्पर्धा करणे सहज शक्य होणार आहे.

जीपीटी-६ ॲस्ट्रा हे केवळ लिखित मजकुरावर काम करणारे मॉडेल नाही, तर ते एक परिपूर्ण 'मल्टीमॉडल' (Multimodal) तंत्रज्ञान आहे. हे मॉडेल एकाच वेळी मजकूर, आवाज, चित्रे आणि थेट व्हिडिओ यांचे सखोल विश्लेषण करू शकते. तुम्ही या मॉडेलशी प्रत्यक्ष मानवाप्रमाणे अगदी नैसर्गिकरीत्या सलग संवाद साधू शकता. ते तुमच्या चेहऱ्यावरील भाव, तुमच्या आवाजातील चढ-उतार आणि तुमच्या सभोवतालचे वातावरण कॅमेराच्या माध्यमातून ओळखून त्यावर अचूक आणि भावनिक प्रतिक्रिया देऊ शकते. वैद्यकीय क्षेत्रात या क्षमतेचा अभूतपूर्व फायदा होणार आहे. डॉक्टरांना आता गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रिया करताना किंवा दुर्धर आजारांचे निदान करताना ॲस्ट्रा हे एका अत्यंत प्रगत आणि हुशार वैद्यकीय सहाय्यकाप्रमाणे थेट मदत करू शकेल. हे मॉडेल रुग्णाचे जुने अहवाल, एक्स-रे आणि सद्यस्थिती यांचे काही सेकंदात विश्लेषण करून सर्वात अचूक आणि सुरक्षित उपाय सुचवू शकते, ज्यामुळे वैद्यकीय उपचारांचा वेग आणि अचूकता अनेक पटींनी वाढणार आहे.

एवढे अवाढव्य आणि प्रगत मॉडेल चालवणे ही कोणतीही साधी किंवा सोपी गोष्ट नाही. ओपनएआयने हे मॉडेल प्रशिक्षित करण्यासाठी आणि जगाला उपलब्ध करून देण्यासाठी अब्जावधी डॉलर्सची आणि अत्यंत अफाट संगणकीय ऊर्जेची गुंतवणूक केली आहे. यासाठी लाखो अत्याधुनिक ग्राफिक्स प्रोसेसर (GPUs) आणि महाकाय डेटा सेंटर्स रात्रंदिवस कार्यरत ठेवण्यात आली आहेत. या अफाट खर्चामुळेच जीपीटी-६ ॲस्ट्राचा व्यावसायिक वापर हा अत्यंत महागडा आणि केवळ मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्यांना परवडणारा असण्याची दाट शक्यता आहे. डेव्हलपर्ससाठी याचा 'एपीआय' वापरण्याचे दर आधीच्या मॉडेल्सच्या तुलनेत अत्यंत जास्त ठेवण्यात आले आहेत, जेणेकरून या प्रणालीवर पडणारा अतिरिक्त ताण नियंत्रित करता येईल. तरीही, यातून मिळणारा आर्थिक नफा आणि वाढणारी उत्पादकता पाहता, जगातील सर्व मोठ्या बँका, वित्तीय संस्था आणि मॅन्युफॅक्चरिंग कंपन्या हे तंत्रज्ञान विकत घेण्यासाठी आता अक्षरशः रांगेत उभ्या आहेत. या तंत्रज्ञानामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेत ट्रिलियन्स डॉलर्सची मोठी उलाढाल होण्याची शक्यता आर्थिक विश्लेषकांनी वर्तवली आहे.

जीपीटी-६ ॲस्ट्राची आणखी एक अत्यंत मोठी आणि क्रांतिकारी बाजू म्हणजे त्याचा 'फिजिकल एआय' किंवा रोबोटिक्स क्षेत्रातील थेट आणि अफाट वापर. ओपनएआयने हे मॉडेल केवळ संगणकाच्या स्क्रीनपुरते मर्यादित न ठेवता, त्याला थेट अत्याधुनिक ह्युमनॉइड रोबोट्समध्ये समाविष्ट करण्यासाठी विशेष अनुकूल केले आहे. यामुळे आता कारखान्यांमध्ये धोकादायक कामे करणारे रोबोट्स किंवा घरात घरकाम करणारे स्वयंचलित रोबोट्स यांना एका हुशार आणि संवेदनशील 'मेंदू'ची जोड मिळाली आहे. हे रोबोट्स आता केवळ ठरवून दिलेल्या सूचनांवर काम करणार नाहीत, तर ते समोर येणाऱ्या नवीन आणि अनपेक्षित परिस्थितीनुसार स्वतःचे निर्णय स्वतः घेऊन अत्यंत अचूक आणि सुरक्षित कृती करतील. अवकाशातील संशोधनासाठी पाठवले जाणारे स्वयंचलित यान असो किंवा खोल समुद्रातील खाणकाम, जीपीटी-६ ॲस्ट्राच्या या 'एजंटिक' क्षमतेमुळे मानवी मर्यादा आता कायमच्या संपुष्टात आल्या आहेत. तंत्रज्ञानाने प्रत्यक्ष जगात अशा प्रकारे घेतलेली ही झेप मानवी सभ्यतेच्या इतिहासातील सर्वात मोठी आणि अविस्मरणीय घटना मानली जात आहे.

जीपीटी-६ ॲस्ट्राच्या या अधिकृत लाँचिंगमुळे जागतिक भू-राजकीय पटलावर आणि विशेषतः अमेरिका आणि चीन यांच्यातील तंत्रज्ञान युद्धात एक नवीन आणि निर्णायक अध्याय सुरू झाला आहे. आतापर्यंत अनेक चिनी कंपन्या आणि युरोपियन ओपन-सोर्स संस्था ओपनएआयच्या तंत्रज्ञानाच्या जवळ जाण्याचा आटोकाट प्रयत्न करत होत्या. परंतु, ॲस्ट्राच्या आगमनाने ओपनएआयने ही जागतिक दरी इतकी मोठी आणि अवाढव्य केली आहे की, इतर स्पर्धकांना आता केवळ या तंत्रज्ञानाची बरोबरी करण्यासाठीही अनेक वर्षे खर्ची घालावी लागतील. अमेरिकन सरकारनेही या प्रगत 'एजीआय' मॉडेल्सना आता राष्ट्रीय सुरक्षेचा आणि जागतिक वर्चस्वाचा एक महत्त्वाचा भाग मानण्यास सुरुवात केली आहे. या तंत्रज्ञानाचा वापर सायबर सुरक्षेतील सर्वात कठीण आणि न सुटणारे गुंते सोडवण्यासाठी तसेच नवीन आणि प्रगत डिजिटल संरक्षण यंत्रणा उभारण्यासाठी केला जाणार आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, ओपनएआयने या एका घोषणेने तंत्रज्ञानाची संपूर्ण जागतिक सत्ता आणि भविष्याची चावी स्वतःच्या हातात अत्यंत भक्कमपणे घेतली आहे.

जीपीटी-६ ॲस्ट्रा या मॉडेलच्या घोषणेसोबतच ओपनएआयने सुरक्षिततेच्या मुद्द्यावरही सविस्तर आणि स्पष्ट भूमिका मांडली आहे. जेव्हा एखादे मशीन मानवापेक्षा अधिक हुशार होते, तेव्हा त्याच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न हा संपूर्ण मानवजातीच्या अस्तित्वाचा प्रश्न बनतो. कंपनीने दावा केला आहे की त्यांनी हे मॉडेल सार्वजनिक करण्यापूर्वी अनेक महिने त्याची अत्यंत कडक आणि सखोल सुरक्षा चाचणी केली आहे. हे मॉडेल कोणत्याही परिस्थितीत मानवी मूल्यांच्या विरुद्ध जाणार नाही, कोणताही चुकीचा किंवा विध्वंसक सल्ला देणार नाही आणि सायबर हल्ल्यांसाठी त्याचा गैरवापर होणार नाही, याची काळजी घेण्यासाठी अनेक प्रगत 'गार्डरेल्स' किंवा सुरक्षा नियमावली यामध्ये खोलवर रुजवली गेली आहे.

तरीही, जगभरातील अनेक तज्ज्ञ आणि विचारवंत या अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञानामुळे निर्माण होणाऱ्या सामाजिक आणि आर्थिक धोक्यांबद्दल आजही चिंतीत आहेत. या स्वायत्त तंत्रज्ञानामुळे जगातील कोट्यवधी लोकांच्या, विशेषतः पांढरपेशा (White-collar) नोकऱ्या जाण्याची एक मोठी आणि भयंकर भीती निर्माण झाली आहे. जर यंत्रे स्वतःच विचार करू लागली आणि प्रत्यक्ष निर्णय घेऊ लागली, तर मानवाचे महत्त्व आणि त्याचे समाजातील स्थान काय उरणार, हा प्रश्न आता केवळ तात्त्विक राहिलेला नसून तो आपल्या दारात येऊन उभा राहिला आहे. ओपनएआयचे हे जीपीटी-६ ॲस्ट्रा केवळ एका नव्या उत्पादनाची सुरुवात नाही, तर ती एका नव्या, अवाढव्य आणि मानवाच्या कल्पनेपलीकडील भविष्याची अधिकृत नांदी आहे. हे भविष्य मानवासाठी एक मोठे वरदान ठरणार की एक न संपणारे संकट, याचा अंतिम निर्णय आता पूर्णपणे आपण हे तंत्रज्ञान कसे नियंत्रित करतो, यावरच अवलंबून असणार आहे.

संदर्भ: https://openai.com/index/gpt-6-astra/

https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/nvidias-jensen-huang-says-agi-has-arrived-after-openai-gpt-6-astra-rollout-for-which-sam-altman-said-sorry/articleshow/133878623.cms

--- तुषार भ. कुटे 

#कृत्रिमबुद्धिमत्ता #एजीआय #AGI #ArtificialGeneralIntelligence #GPT6 #GPT6Astra #OpenAI #GenerativeAI #ArtificialIntelligence #AI #FutureOfAI #AIRevolution #AIInnovation #AgenticAI #AutonomousAI #MultimodalAI #Robotics #PhysicalAI #AIAndRobotics #MachineLearning #DeepLearning #FutureTechnology #TechnologyRevolution #AIIndia #मराठीलेख #मराठी #तंत्रज्ञान #तंत्रज्ञानक्रांती #भविष्यातंत्रज्ञान #तुषारभकुटे

पेपरफुटी ही आता जुनी गोष्ट झाली आहे. 😅

पेपरफुटी ही आता जुनी गोष्ट झाली आहे. 😅

आता प्रवेश परीक्षेत कॉपी करण्यासाठी कोणीतरी वैज्ञानिक कॅल्क्युलेटरमध्ये ChatGPT बसवल्याची माहिती समोर आली आहे.

आता विचार करा.

पूर्वी परीक्षागृहात विद्यार्थी चिठ्ठ्या घेऊन येत आहेत, याची आपल्याला चिंता असायची.

मग स्मार्टफोन आले.

आणि आता AI अशा एखाद्या वस्तूमध्येही लपवता येऊ शकते, जी अगदी सामान्य कॅल्क्युलेटरसारखी दिसते.

यामुळे परीक्षेतील कॉपीचा प्रश्न पूर्णपणे बदलतो आहे.

परीक्षा घेणाऱ्या संस्थांसमोरचे आव्हान आता केवळ हे राहिलेले नाही:

“विद्यार्थ्यांना इंटरनेटचा वापर करण्यापासून आपण कसे रोखायचे?”

तर प्रश्न आता असा होत चालला आहे:

“विद्यार्थ्याच्या टेबलवर ठेवलेल्या उपकरणामध्ये प्रत्यक्षात कोणत्या संगणकीय क्षमता आहेत, हे आपण कसे ओळखणार?”

AI अधिकाधिक लहान, स्वस्त आणि दैनंदिन वापरातील वस्तूंमध्ये सहजपणे बसवता येण्याजोगे होत आहे.

भविष्यातील परीक्षा सुरक्षेमध्ये विशिष्ट उपकरणांवर बंदी घालण्यापेक्षा, एखादे उपकरण प्रत्यक्षात काय करू शकते, याची पडताळणी करण्यावर अधिक भर द्यावा लागू शकतो.

कदाचित पेपरफुटी ही खरोखरच जुनी समस्या ठरेल.

पुढील मोठी समस्या असेल — सर्वांच्या नजरेसमोर लपलेले AI. 🤯

#AI #ChatGPT #Education #Technology #ExamSecurity #ArtificialIntelligence #EdTech #FutureOfEducation

सॅम अल्टमन यांची चीनवर मोठी कारवाई; 'ओपन एआय'ने 'डीपसीक'वर केले चोरीचे गंभीर आरोप, अमेरिकन सरकारला लिहिले पत्र

सध्याच्या काळात 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' क्षेत्रात जगभरात जी शर्यत सुरू आहे, ती आता एका नव्या आणि गंभीर वळणावर येऊन पोहोचली आहे. अमेरिकेतील दिग्गज कंपनी 'ओपन एआय', जिने चॅटजीपीटी बनवून जगात क्रांती घडवली, तिने आता चीनच्या 'डीपसीक' या कंपनीवर अत्यंत गंभीर आरोप केले आहेत. ओपन एआयचे प्रमुख सॅम अल्टमन यांनी थेट अमेरिकन सरकार आणि तेथील खासदारांना पत्र लिहून तक्रार केली आहे की, चीनी कंपनी डीपसीकही त्यांचे तंत्रज्ञान चोरत आहे आणि त्याचा वापर करून स्वतःचे मॉडेल बनवत आहे. या प्रकरणामुळे अमेरिका आणि चीनमधील तंत्रज्ञान युद्ध अधिकच भडकण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

काही महिन्यांपूर्वी चीनच्या 'डीपसीक' या कंपनीने आपले 'R1' नावाचे एआय मॉडेल बाजारात आणले. हे मॉडेल आल्याबरोबर तंत्रज्ञान विश्वात एकच खळबळ उडाली. याचे कारण असे होते की, हे मॉडेल ओपन एआयच्या अत्याधुनिक मॉडेलइतकेच हुशार आणि सक्षम असल्याचे दिसून आले, पण ते बनवण्यासाठी आलेला खर्च हा ओपन एआयच्या खर्चापेक्षा कित्येक पटीने कमी होता. जिथे अमेरिकन कंपन्यांना एआय मॉडेल बनवण्यासाठी अब्जावधी डॉलर्स आणि हजारो महागडे चिप्स लागतात, तिथे डीपसीकने अत्यंत कमी खर्चात हे साध्य केल्याचा दावा केला. यामुळे अमेरिकन शेअर बाजारातही भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते.

पण आता ओपन एआयने दावा केला आहे की, डीपसीकची ही 'सफलता' त्यांची स्वतःची नसून ती चोरीवर आधारित आहे. सॅम अल्टमन यांच्या कंपनीने अमेरिकन काँग्रेसच्या (संसदेच्या) एका विशेष समितीला पत्र लिहून पुराव्यासह सांगितले आहे की, डीपसीक ही कंपनी 'डिस्किलेशन' (Distillation) नावाच्या तंत्राचा वापर करून ओपन एआयच्या बुद्धिमत्तेची कॉपी करत आहे.

हे समजून घेण्यासाठी आपण एक साधे उदाहरण घेऊ. समजा, एका विद्यार्थ्याने (ओपन एआय) रात्रंदिवस अभ्यास करून, हजारो पुस्तके वाचून परीक्षेसाठी तयारी केली आहे. दुसरा विद्यार्थी (डीपसीक) मात्र काहीच अभ्यास करत नाही. तो काय करतो? तो हुशार विद्यार्थ्याच्या उत्तरपत्रिकेतून उत्तरे बघून स्वतःच्या उत्तरपत्रिकेत लिहितो आणि थोडाफार बदल करतो. शेवटी, त्यालाही हुशार विद्यार्थ्याइतकेच मार्क मिळतात, पण त्यासाठी त्याने कोणतीही मेहनत घेतलेली नसते.

एआयच्या जगात यालाच 'डिस्किलेशन' म्हणतात. ओपन एआयचा आरोप आहे की, डीपसीक त्यांचे स्वतःचे मॉडेल प्रशिक्षण देण्यासाठी (Training) थेट डेटा किंवा माहिती वापरण्याऐवजी, चॅटजीपीटी किंवा ओपन एआयच्या इतर मॉडेल्सना प्रश्न विचारते. चॅटजीपीटी जी उत्तरे देते, तीच उत्तरे डीपसीकआपल्या मॉडेलला 'शिकवण्यासाठी' वापरते. यामुळे डीपसीकला माहिती गोळा करणे, ती साफ करणे आणि त्यावर प्रक्रिया करणे या प्रचंड खर्चाच्या आणि कष्टाच्या प्रक्रियेतून जावे लागत नाही. त्यांना आयते, तयार आणि अचूक ज्ञान मिळते, ज्याचा वापर करून ते स्वस्त मॉडेल बनवतात.

ओपन एआयने आपल्या पत्रात म्हटले आहे की, डीपसीकचे कर्मचारी ओळख लपवून ओपन एआयचे सर्व्हर्स वापरत आहेत. ते वेगवेगळ्या देशांचे सर्व्हर्स आणि 'थर्ड पार्टी राऊटर्स' वापरून आपली ओळख लपवतात आणि मोठ्या प्रमाणात डेटा चोरतात, जेणेकरून ओपन एआयला कळणार नाही की हा डेटा चीनमध्ये जात आहे.

या पत्रात ओपन एआयने फक्त चोरीचाच आरोप केला नाही, तर याला एका मोठ्या राजकीय आणि वैचारिक लढाईचे स्वरूप दिले आहे. त्यांनी म्हटले आहे की ही लढाई 'लोकशाही एआय' (Democratic AI) आणि 'हुकूमशाही एआय' (Autocratic AI) यांच्यातील आहे. ओपन एआयच्या मते, अमेरिका आणि पाश्चिमात्य देश जी एआय मॉडेल्स बनवत आहेत, ती लोकशाही मूल्यांवर, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर आणि मानवाधिकारांवर आधारित आहेत. याउलट, चीनची डीपसीक कंपनी जी मॉडेल्स बनवत आहे, त्यावर चीनच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे पूर्ण नियंत्रण आहे.

पुरावा म्हणून त्यांनी सांगितले की, दीपसीकच्या मॉडेलला जर तुम्ही 'तियानानमेन स्क्वेअर हत्याकांड' किंवा 'तैवानचे स्वातंत्र्य' यांसारख्या संवेदनशील विषयांवर प्रश्न विचारले, तर ते मॉडेल एकतर उत्तर देण्यास नकार देते किंवा चीन सरकारच्या बाजूने खोटे आणि प्रोपगंडा पसरवणारे उत्तर देते. ओपन एआयने इशारा दिला आहे की, जर चीन अशा प्रकारे तंत्रज्ञान चोरून एआय क्षेत्रात पुढे गेला, तर भविष्यात जगभरात 'हुकूमशाही एआय'चा प्रसार होईल, जे लोकशाही देशांसाठी अत्यंत धोकादायक ठरेल.

चीनच्या या वाढत्या आव्हानाला तोंड देण्यासाठी ओपन एआयने अमेरिकन सरकारला विनंती केली आहे की त्यांनी अमेरिकेच्या एआय पायाभूत सुविधांमध्ये मोठी गुंतवणूक करावी. ओपन एआयने स्वतःचा 'स्टारगेट प्रोजेक्ट' जाहीर केला आहे. या अंतर्गत ते २०२९ पर्यंत अमेरिकेत १० गिगावॅट क्षमतेचे डेटा सेंटर्स उभारणार आहेत. सॅम अल्टमन यांचे म्हणणे आहे की, "पायाभूत सुविधा हेच भविष्य आहे." ज्या देशाकडे जास्त वीज, जास्त चिप्स आणि मोठे डेटा सेंटर्स असतील, तोच देश एआयच्या शर्यतीत जिंकेल.

त्यांनी अमेरिकन सरकारला सांगितले आहे की, चीनला रोखण्यासाठी केवळ निर्बंध घालणे पुरेसे नाही, तर अमेरिकेला स्वतःचा विकास इतका वेगाने करावा लागेल की चीनला त्यांची बरोबरी करणे अशक्य होईल. यासाठी त्यांनी 'लेव्हल प्लेईंग फील्ड' (समान संधी) ची मागणी केली आहे, जिथे चीनला अमेरिकन नवनिर्मितीची चोरी करून पुढे जाण्यापासून रोखले जाईल.

ही बातमी केवळ दोन कंपन्यांमधील भांडण नाही. याचे परिणाम संपूर्ण जगावर होणार आहेत.
१. एआयचा वापर महागणार का? जर ओपन एआयचे आरोप खरे ठरले आणि डीपसीकवर कारवाई झाली, तर स्वस्त एआय मॉडेल्स मिळणे बंद होऊ शकते. डीपसीकमुळे एआयची किंमत कमी झाली होती, ज्यामुळे अनेक स्टार्टअप्स आणि विद्यार्थ्यांना फायदा होत होता.
२. सायबर सुरक्षा आणि डेटा प्रायव्हसी: ओपन एआयने असाही आरोप केला आहे की डीपसीक वापरकर्त्यांचा डेटा चीनमध्ये पाठवते. यामुळे जगभरातील युजर्सच्या प्रायव्हसीला धोका निर्माण झाला आहे. भारताने आधीच अनेक चीनी ॲप्सवर बंदी घातली आहे, त्यामुळे या नवीन खुलाशानंतर भारत सरकारही एआयच्या वापराबाबत अधिक सतर्क होऊ शकते.
३. तंत्रज्ञान युद्ध: अमेरिका आणि चीनमधील तणाव आता व्यापाराकडून तंत्रज्ञानाकडे वळला आहे. अमेरिका आता एआय चिप्स आणि सॉफ्टवेअरच्या निर्यातीवर आणखी कडक निर्बंध घालू शकते. यामुळे जागतिक साखळीवर परिणाम होऊ शकतो.

सॅम अल्टमन आणि ओपन एआयने उचललेले हे पाऊल हे स्पष्ट करते की एआयची लढाई आता केवळ लॅबपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. ती आता संसदेत आणि आंतरराष्ट्रीय राजकारणात पोहोचली आहे. डीपसीकने कमी वेळात आणि कमी खर्चात मिळवलेले यश हे खरंच कौतुकास्पद आहे की ती केवळ एक चलाखीने केलेली चोरी आहे, हे येणारा काळच सांगेल. पण एक गोष्ट मात्र नक्की, की या आरोप-प्रत्यारोपांमुळे एआय क्षेत्रातील स्पर्धा आता अधिक तीव्र आणि कदाचित अधिक हिंसक (व्यापारी दृष्टीने) होणार आहे.

अमेरिकेला आता हे समजले आहे की चीनला कमी लेखून चालणार नाही. आणि चीनला हे समजले असेल की, केवळ कॉपी करून ते जास्त काळ टिकू शकणार नाहीत. या दोन महासत्तांच्या भांडणात तंत्रज्ञानाचे भविष्य काय वळण घेते, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल. सामान्य माणूस म्हणून आपण फक्त एवढीच आशा करू शकतो की, या शर्यतीत एआयचा वापर मानवाच्या भल्यासाठी व्हावा, संहारासाठी किंवा नियंत्रणासाठी नाही.

--- तुषार भ. कुटे

GPT-5 ची घोषणा

OpenAI ने अधिकृतपणे ७ ऑगस्ट रोजी GPT-5 हे नवीन मॉडेल (तंत्रज्ञान) बाजारात आणले आहे. त्यांनी म्हटले आहे की हे आतापर्यंतचे सर्वात हुशार, जलद आणि उपयुक्त मॉडेल आहे.

हे मॉडेल आता Free, Plus, Pro, आणि Team या सर्व प्रकारच्या वापरकर्त्यांसाठी उपलब्ध आहे. GPT-5 मुळे आता लेखनासाठी, कोडिंगसाठी, आरोग्य आणि इतर अनेक गोष्टींसाठी जलद, अधिक अचूक आणि संदर्भाला अनुसरून प्रतिसाद मिळणार आहे.

Pro वापरकर्त्यांना GPT-5 Pro चा वापर करता येईल, जी सर्वात प्रगत आवृत्ती आहे. ती मोठ्या आणि क्लिष्ट कामांसाठी विशेष बुद्धिमत्ता प्रदान करते.

हे नवीन GPT-5 मॉडेल आता GPT-4o, GPT-4.5 आणि इतर जुन्या आवृत्तीची जागा घेणार आहे. तुम्हाला ते वेगळे निवडण्याची गरज नाही. फक्त ChatGPT उघडा आणि लिहायला सुरुवात करा.

ज्या वापरकर्त्यांचा मोफत वापर (free-tier) आहे, त्यांना हे मॉडेल हळूहळू उपलब्ध होईल. त्यांची मर्यादा संपल्यावर ते आपोआप GPT-5 Mini वर जातील. Enterprise आणि Edu वापरकर्त्यांना हे मॉडेल एका आठवड्यात उपलब्ध होईल.

हे मॉडेल जुन्या व्हर्जनपेक्षा खूपच प्रगत आहे.

- GPT-5 च्या प्रतिसादांमध्ये GPT-4o च्या तुलनेत 45% कमी चुका आहेत.
- तर्क लावण्याच्या कामांमध्ये OpenAI च्या O3 मॉडेलच्या तुलनेत 80% कमी चुका आहेत.
- OpenAI ने या मॉडेलमध्ये सुरक्षा यंत्रणा आणखी मजबूत केली आहे, जेणेकरून चुकीची माहिती (hallucinations) मिळण्याचे प्रमाण कमी होईल आणि जैविक धोके निर्माण होतील, असे प्रतिसाद तयार होणार नाहीत.

कोडिंगच्या बाबतीत, GPT-5 आता फक्त एकाच सूचना देऊन 'मिनी-बॉल सिम्युलेटर' किंवा 'टायपिंग गेम्स' सारखे गेम्स तयार करू शकते. तसेच लेखन, संपादन (editing), ई-मेल आणि आरोग्याशी संबंधित प्रश्नांवरही ते अधिक चांगले काम करते.

OpenAI ने सांगितले आहे की आरोग्याशी संबंधित प्रश्नांवर जरी GPT-5 चांगले काम करत असले, तरी त्याचा उद्देश डॉक्टरांची जागा घेणे नाही, तर त्यांना मदत करणे हा आहे!

(आधारित)

--- तुषार भ. कुटे

माणुसकी जिंकली (सध्यातरी!)

टोकियोमध्ये झालेल्या एका मोठ्या कोडिंग स्पर्धेत (AtCoder World Tour Finals) एका माणसाने 'ओपनएआय'च्या (OpenAI) अत्याधुनिक एआय मॉडेलला हरवून इतिहास रचला आहे.

- स्पर्धेचा निकाल: एकूण १२ स्पर्धकांमध्ये, ज्यात ओपनएआयने स्वतः तयार केलेला एआय मॉडेलही होता, फक्त प्रझेमिस्लॉ "सायको" देंबिअक (Przemysław “Psyho” Dębiak) याने बाजी मारली. १० तासांच्या या अत्यंत कठीण स्पर्धेत त्याने सगळ्यांना मागे टाकले.

- स्पर्धा होती तरी काय?: स्पर्धकांना एका ग्रीडवर (grid) व्हर्च्युअल रोबोट्सना (virtual robots) सर्वात चांगल्या पद्धतीने आणि कमीत कमी वेळेत नियंत्रित करायचे होते. यासाठी वेगवान बोटांपेक्षा रणनीती, पॅटर्न ओळखण्याची क्षमता आणि सहनशीलता जास्त महत्त्वाची होती.

- माणसाची सरशी: ओपनएआयच्या मॉडेलने जवळपास निर्दोष कोड लिहिला, पण तो वेळेनुसार स्वतःमध्ये बदल करू शकला नाही. सायकोने मात्र एआयला न दिसलेले पॅटर्न ओळखले आणि सामन्यादरम्यान स्वतःच्या पद्धतीत सुधारणा करत तो पुढे राहिला. यामुळे त्याने ९.५% जास्त गुण मिळवले.

- सायको कोण आहे?: सायको हा एक सामान्य माणूस नाही. तो स्वतः एक माजी ओपनएआय संशोधक आहे, कोडी (puzzles) सोडवण्याचा विजेता आहे, आणि स्वतः शिकलेला प्रोग्रामर आहे. त्याने कधीही पूर्णवेळ नोकरी केली नाही, पण त्याला कोड कसा विचार करतो हे चांगलेच समजते.

- विजय संदेश: जिंकल्यानंतर सायकोने म्हटले, "माणुसकी जिंकली आहे (सध्यातरी!)." ओपनएआयचे प्रमुख सॅम अल्टमन यांनीही त्याचे कौतुक करत "शाब्बास सायको" असे म्हटले.

या घटनेतून काय शिकायला मिळते?

एआय खूप वेगाने प्रगती करत आहे यात शंका नाही, पण ही घटना आपल्याला काही महत्त्वाच्या गोष्टी आठवण करून देते:

- मानवाची सर्जनशीलता, अंतर्ज्ञान आणि परिस्थितीनुसार बदलण्याची क्षमता आजही महत्त्वाची आहे.
- एआय ही एक शक्तिशाली साधन आहे, पण त्यामागची प्रणाली समजून घेणे त्याहून अधिक शक्तिशाली आहे.

यावरून एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण होतो: एआय-केंद्रित जगात माणसाचे कौशल्य कोणत्या क्षेत्रात अजूनही श्रेष्ठ आहे असे तुम्हाला वाटते?

संदर्भ: timesnownews.com 

--- तुषार भ. कुटे

ChatGPT

मी एआयमुळे (AI) नोकऱ्या जातील याची काळजी करत नाही. मला काळजी वाटते ती विचारांची जागा एआय घेईल याची. विशेषतः मुलांमध्ये.

जर आपण काळजी घेतली नाही, तर आपण विचार करणाऱ्या पुढच्या पिढीला घडवू शकणार नाही. त्याऐवजी, आपण अशी पिढी घडवू ज्यांना कधी विचार करण्याची गरजच पडली नाही.

एआयबद्दलची माझी ही सर्वात मोठी भीती आहे – ती हॅल्युसिनेशन्सची नाही, नोकऱ्यांची नाही, किंवा पाळत ठेवण्याचीही नाही.

ती आहे "कॉग्निटिव्ह ॲट्रोफी" – म्हणजेच विचार करण्याच्या क्षमतेची हळूहळू होणारी झीज, जी घडवण्यासाठीच शिक्षण असते.

आणि हे आत्ताच घडायला लागलं आहे.

मी एमआयटीचा (MIT) अलीकडचा अभ्यास वाचल्यापासून त्याबद्दल विचार करत आहे. अर्थात, कोणताही चांगला शास्त्रज्ञ म्हणेल की कोणत्याही संशोधनात लाखो त्रुटी काढता येतात. पण हे संशोधन माझ्या डोक्यातून जात नाहीये.

त्यांनी चॅटजीपीटी (ChatGPT) वापरून निबंध लिहिणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या मेंदूची तपासणी केली आणि त्याने गेल्या अनेक महिन्यांपासून मला वाटणारी भीती खरी ठरवली.

→ मेंदूतील न्यूरल कनेक्टिव्हिटी ७९ वरून ४२ पर्यंत खाली आली – म्हणजेच ४७% घट झाली. काही सत्रांमध्ये आणि फ्रिक्वेन्सी बँडमध्ये ही घट तब्बल ५५% पर्यंत होती.

→ ८३% विद्यार्थी त्यांनी लिहिलेले एकही वाक्य काही मिनिटांनंतर आठवू शकले नाहीत.

→ त्यांनी एआयचा वापर थांबवला तरी, ज्यांनी कधीच एआय वापरले नाही त्यांच्या तुलनेत त्यांच्या मेंदूची कार्यक्षमता कमीच राहिली.

संशोधकांनी याला "कॉग्निटिव्ह ऑफलोडिंग" म्हटले आहे. मी याला झीज (erosion) होण्याच्या जवळचे काहीतरी म्हणतो. कारण यात खरा धोका शैक्षणिक नाही, तर विकासात्मक आहे.

आपण मुलांना फक्त लिहिण्याचे साधन देत नाही आहोत. आयुष्यभरासाठी आवश्यक असलेल्या मानसिक क्षमता विकसित करण्यापूर्वीच आपण त्यांना शॉर्टकट देत आहोत.

जेव्हा तुमचा मेंदू विचार न करता एखादे काम पूर्ण करायला शिकतो, तेव्हा काय होते? तुम्ही तर्कशक्ती विकसित करत नाही, तर अवलंबित्व विकसित करत आहात.

जेव्हा तुम्ही संघर्ष – जसे की चिंतन, कल्पनांवर विचार करणे – हे काम बाहेरील घटकाला देता, तेव्हा तुम्हाला असे काहीतरी मिळते जे विचारांसारखे वाटते, पण ते विचार नसतात.

आणि जर तुम्ही १२ वर्षांचे असाल? १०? ५? तर तुम्ही लिहायला शिकत नाही. तुम्ही विचार करणे टाळायला शिकत आहात.

भीतीदायक भाग काय आहे? हे काम करते. चांगले गुण मिळतात. वेळ वाचतो. ज्यामुळे याला आव्हान देणे आणखी कठीण होते.

पण शिक्षकांनी एआय-सहाय्यित निबंधांना "आत्म्याशिवायचे" (soulless) असे म्हटले. तो शब्द मला घाबरावतो आहे!

मी एआय विरोधी नाही. मी याच क्षेत्रात काम करतो. पण ज्या गोष्टींची जागा एआय घेत आहे, विशेषतः शिक्षणात, त्याच्या मी पूर्णपणे विरोधात आहे.

आपण इथे कठीण गोष्टी टाळून पोहोचलो नाही. आपण विचार करायला शिकून इथे पोहोचलो. हळूहळू. अपूर्णपणे. आणि कधीकधी वेदनादायकपणे.

पुढच्या पिढीला ही संधी कधीच मिळाली नाही तर काय होईल?

- (डॉ. राधिका यांच्या लिंक्डइन पोस्टवरून साभार)